SYARIAT QURBAN

Syariat Qurban

Qurban ialah penyembelihan haiwan tertentu pada tanggal 10, 11, 12 dan 13 Zulhijjah dengan maksud untuk mendekatkan diri kepada Allah. Perintah berqurban telah disyariatkan oleh Allah kepada kita pada tahun ke 2 hijrah bersamaan dengan perintah solat Eidul Adha dan zakat.

Firman Allah swt yang bermaksud:

“Maka solatlah kamu untuk Tuhanmu dan menyembelihlah.” – Al-Kautsar: 2

Menurut pendapat yang masyhur, maksud solat pada ayat itu ialah solat Eidul Adha dan yang dimaksudkan dengan menyembelih ialah berqurban.

Ibnu Jarir mentafsirkan ayat tersebut sebagai berikut:

“Jadikanlah solatmu ikhlas hanya untuk Allah sahaja dengan sama sekali tidak mengharapkan kepada selain daripada-Nya. Demikian juga qurban yang kamu tunaikan, niatkanlah hanya untuk Allah, tidak untuk berhala, sebagai kesyukuran terhadap apa yang dianugerahkan Allah kepadamu yang tidak terhingga banyaknya.”

Nabi s.a.w juga telah bersabda yang bermaksud:

“Tidak ada suatu amalan yang paling dicintai oleh Allah daripada Bani Adam ketika hari raya Eidul Adha selain menyembelih haiwan qurban. Sesungguhnya haiwan itu akan datang pada hari kiamat (sebagai saksi ) dengan tanduk, bulu dan kukunya. Dan sesungguhnya darah haiwan qurban telah terletak di suatu tempat di sisi Allah sebelum mengalir di tanah. Kerana itu, bahagiakan dirimu dengannya.” (Riwayat Tirmizi, Ibnu Majah dan Hakim)

Hukum Qurban

Hukum berqurban adalah sunnah muakkadah.

Sebahagian ulama mazhab Hanafi berpendapat bahawa berqurban hukumnya wajib bagi orang yang mencukupi nasab zakat. Antara rujukan mereka adalah hadis yang bermaksud:

“Barangsiapa berkelebihan (dalam harta) tetapi tidak meyembelih haiwan qurban, janganlah dia mendekati masjidku.” (Riwayat Ahmad dan Ibnu Majah)

Memakan Daging Qurban

Daging qurban wajib, contohnya seperti qurban nazar adalah haram dimakan oleh orang yang berqurban. Daging qurban sunat pula, contohnya seperti qurban Eidul Adha adalah sunat dimakan oleh orang yang berqurban sekadar untuk sekali makan, selebihnya disedekahkan kepada fakir miskin dalam keadaan mentah. Diutamakan fakir miskin daripada keluarga, kemudian fakir miskin yang menjadi jiran tetangga.

Jantung hati ternakan qurban sunat dimakan, kerana menurut hadis riwayat Al-Baihaqi:

“Rasulullah s.a.w memakan hati qurbannya.”

Allah swt juga menyuruh orang yang berqurban memakan sedikit daripadanya, sebagaimana firman Allah swt surah Al-Haj 28 yang bermaksud:

“Maka makanlah olehmu sebahagian daripadanya dan sebahagian lagi berikanlah untuk dimakan orang-orang yang sengsara lagi fakir.”

Daging dan kulit haiwan qorban dilarang diperjualbelikan, kerana menurut hadis riwayat Al-Hakim yang disahihkannya, Rasulullah s.a.w telah bersabda yang bermaksud:

“Sesiapa yang menjual kulit qurbannya maka tidak ada qurban baginya.”

Demikian pula tidak boleh memberikannya kepada penyembelih sebagai upah. Kulit ternakan qurban halal dimanfaatkan oleh yang empunya, seperti membuat bekas air dan sebagainya.

Fadhilat Qurban

Keistimewaan orang yang berqurban banyak sekali. Saidina Ali Bin Abi Talib r.a telah meriwayatkan bahawa sesiapa yang meninggalkan rumahnya dnegan maksud membeli haiwan qurban, maka setiap langkah dikurniakan 10 kebajikan, dihapuskan 10 kesalahan, dinaikkan martabatnya 10 darjat.

Apabila dia bercakap-cakap dengan penjual ketika membelinya, maka setiap patah kata yang diucapkannya itu adalah sama dengan satu tasbih. Dan jika dibayar harganya, maka setiap satu dirham, dia beroleh 700 kebajikan.Jika haiwan itu dibaringkan di atas tanah, maka setiap titis darah yang tertumpah, dijadikan oleh Allah 10 malaikat yang mendoakan dan meminta keampunan kesalahannya kepada ALlah sampai hari kiamat.

Apabila dagingnya dibahagi-bahagikan, maka setiap suap yang dimakan orang, baginya adalah seperti memerdekakan seorang anak cucu Nabi Ismail a.s. Haiwan yang diqurbankan itu kelak akan menjadi kenderaan bagi orang yang mengorbankannya pada hari kiamat. Dalam hal ini Rasulullah SAW telah bersabda yang bermaksud:

“Muliakanlah qurban-qurbanmu, kerana nanti dia menjadi kenderaan kamu ketika melalui titian Siratal Mustaqim.”

Selain daripada itu orang-orang yang melaksanakan ibadah qurban dipandang sebagai orang yang baik di antara umat Nabi Muhammad SAW sesuai dengan maksud sabda Rasulullah SAW:

“Umatku yang baik ialah mereka yang berqurban dan umatku yang jahat ialah mereka yang tidak berqurban.”

Qurban juga dapat menyelamatkan orang yang berqurban dari kejahatan dunia dan akhirat. Dalam hal ini Rasulullah SAW telah bersabda yang bermaksud:

“Bukankah qurban itu termasuk ibadah yang menyelamatkan orang, yakni menyelamatkan orang yang empunyanya daripada kejahatan dunia dan akhirat.”

Orang-orang yang dianjurkan berqurban

Golongan yang dianjurkan atau diperintahkan untuk melaksanakan ibadah qurban ialah:

  • Orang Islam
  • Merdeka
  • Baligh (Dewasa)
  • Berakal – berdasarkan ini, qurban tidak diperintahkan kepada orang kafir, hamba sahaya, anak-anak dan orang gila.
  • Mampu – apa yang dimaksudkan dengan mampu ialah; Orang yang mempunyai kelebihan belanja dan keperluan diri dan tanggungannya seisi keluarga pada hari Eidul Adha dan tiga hari sesudahnya, iaitu hari Tasyrik, 11, 12 dan 13 Zulhijjah.

Orang yang mampu makruh meninggalkan ibadah qurban, kerana Rasulullah s.a.w. telah bersabda, yang bermaksud:

“Sesiapa yang mempunyai kelapangan tetapi tidak berqurban, maka hendaklah dia mati dalam keadaan mati Yahudi atau mati Nasrani, jika dia mahu.”

Hadis lain pula menyatakan, bahawa Rasulullah s.a.w. bersabda, yang bermaksud:

“Sesiapa yang mempunyai kelapangan, tetapi tidak berqurban, janganlah ia mendekati tempat solat kami.”

Sunat hukumnya berniat untuk melaksanakan ibadah qurban bagi orang yang berqurban pada tanggal 10 Zulhijjah, tidak membuang rambut atau bulu-bulu yang ada di tubuhnya, seperti berpangkas, mencukur misai atau janggut, memotong kuku dan sebagainya, hingga haiwan qurbannya selesai disembelih.

Ummu Salamah menyatakan bahawa Rasulullah s.a.w. telah bersabda yang bermaksud:

“Apabila kamu melihat awal bulan Zulhijjah, dan salah seorang di antara kamu bermaksud akan berqurban, maka hendaklah ia menahan rambut dan kuku-kukunya.”

Haiwan Qurban

Jenis haiwan yang sah untuk dijadikan haiwan untuk ibadah qurban adalah:

1. Kibas, biri-biri atau domba

2. Kambing

3. Lembu, kerbau

4. Unta

Haiwan-haiwan tersebut haruslah jinak, yang terdiri daripada haiwan ternak atau peliharaan. Haiwan liar seperti kambing hutan atau seladang yang hidup di dalam rimba, tidak sah dijadikan qurban.

Umur minima bagi haiwan yang boleh dijadikan qurban ialah:

1. Kambing, kibas, biri-biri atau domba, lebih satu tahun.

2. Lembu, lebih dua tahun.

3. Unta lebih lima tahun.

Rupa bentuk serta kesihatan haiwan qurban telah ditentukan oleh Rasulullah s.a.w. melalui sabdanya yang bermaksud:

“Empat perkara yang tidak boleh pada haiwan qurban ialah yang nyata benar buta matanya, yang nyata benar sakitnya, yang nyata benar pincang kakinya dan yang kurus kering tidak ada sum-sumnya  (Riwayat Tarmizi)

Haiwan yang patah tanduknya tetapi tidak sampai mengurangi daging, sah dijadikan qurban. Akan tetapi haiwan yang patah tanduknya, tercabut sampai ke pangkalnya sehingga mengurangi daging, tidak sah dijadikan qurban. Haiwan yang putus telinga atau putus ekornya, jika masih melekat atau belum terpisah dari asalnya, sah dijadikan qurban. Akan tetapi jika terpisah dari badannya, tidak sah dijadikan qurban.

Jantina haiwan qurban bukan merupakan syarat sah qurban. Sah dijadikan qurban haiwan jantan, betina ataupun kunsha. Haiwan yang sedang hamil tidak sah dijadikan qurban. Akan tetapi haiwan yang dikebiri (dikasi), boleh diqurbankan, kerana hadis riwayat Abu Daud, Ahmad dan lain-lainnya ada menyatakan:

“Bahawa Rasulullah s.a.w. telah berqurban dengan dua ekor kibas yang telah dikebiri.”

Manakala dalam riwayat Imam Ahmad pula, Abu Rafi’i berkata:

“Rasulullah s.a.w. berqurban dengan dua ekor kambing yang putih kehitaman dan buah zakarnya telah mengembang sehingga dagingnya lebih baik dan enak. Kemudian beliau meyerukan untuk berlumba-lumba memilih haiwan qurban yang terbaik.”

Kadar Haiwan Qurban

Seekor kambing atau biri-biri merupakan kadar minima ibadah qurban yang cukup untuk satu keluarga. Pendapat ini sesuai dengan hadis yang diriwayatkan oleh At-Tarmidzi dan Ibnu Majah dari ‘Athaa ibn Yasar, ujarnya:

“Aku telah bertanya kepada Abu Ayub Al-Anshary: Berapakah qurban yang tuan-tuan lakukan pada masa Rasulullah? Abu Aiyub menjawab: Ada seorang lelaki pada masa Nabi s.aw. berudhiyah seekor kambing untuk dirinya dan ahli keluarganya. Mereka makan sebahagian daging itu dan sebahagian diberikannya kepada orang lain, hingga manusia telah termengah-mengahan dengan udhiyah itu, dan terjadilah seperti engkau persaksikan sekarang ini.”

Seekor lembu atau unta boleh dikongsi 7 orang, kerana menurut hadis Muslim dari Jabir:

“Pada musim haji, Rasulullah s.a.w. telah menyuruh kami berkongsi 7 orang pada seekor unta dan seekor lembu.”

Hadis lain yang diriwayatkan oleh Bukhari dan Muslim daripada Al-Barqani menyatakan:

“Rasulullah s.a.w. telah bersabda kepada kami: “Berkongsilah kamu dengan seekor unta dan lembu, untuk 7 orang seekor.”

Di samping itu, pernah para sahabat berkongsi 10 orang untuk satu unta yang dijadikan qurban tanpa dilarang oleh Rasulullah s.a.w.

Waktu Penyembelihan

Waktu penyembelihan haiwan qurban bermula apabila khatib turun dari atas mimbar selepas khutbah solat Eidul Adha pada 10 Zulhijjah sehingga terbenamnya matahari pada 13 Zulhijjah.

Maka tempoh menyembelih haiwan qurban hanya empat hari dalam setahun iaitu pada 10,11,12 dan 13 Zulhijjah.

Sesiapa yang menyembelih qurban sebelum atau sesudah waktu itu, tidak sah qurbannya, kerana maksud hadis riwayat Bukhari dan Muslim menyatakan:

“Yang mula-mula kami perbuat pada hari kami ini (hari raya haji) ialah kami solat kemudian pulang, lalu kami meyembelih. Sesiapa berbuat begitu maka dia sesuai dengan sunah kami. Sebaliknya sesiapa yang menyembelih sebelum itu, maka sesungguhnya itulah daging yang disuguhkan kepada keluarganya tidak sedikitpun termasuk ibadat (qurban).”

Mewakilkan Qurban

Said Sabiq dalam kitabnya “Fiqhus Sunnah”, membolehkan daging qurban dipindahkan ke negeri lain.

Juga dibolehkan wang dari suatu negara ke negara lain dengan tujuan untuk membeli haiwan qurban dan menyembelihkannya di negeri itu.

Said Ahmad bin Zaini Dahlan, Mufti Mazhab Syafi’e di Makkah, pernah ditanya orang tentang masalah itu dan juga apakah sama hukumnya dengan aqiqah?

Said Al-Bakri dalam kitabnya “I’anatut Thalibin” memuat jawapan terhadap pertanyaan tersebut, jawabnya ialah sah dan boleh berwakil untuk pembelian qurban dan aqiqah dan boleh pula berwakil untuk menyembelihnya walaupun orang yang empunya di luar negeri.

Imam kita (mazhab Syafi’e) berpendapat bahawa orang yang halal sembelihannya boleh berwakil kepada orang lain untuk menyembelih qurban. Dan boleh pula berwasiat untuk membeli haiwan dan menyembelih qurban. Sedangkan yang empunya qurban itu sunat menyaksikan upacara penyembelihan qurbannya.

Dalam hal ini hukumnya adalah sama dengan hukum untuk ibadah aqiqah.

Penentuan hukum ini bersandarkan sebuah riwayat yang mengatakan bahawa Rasulullah s.a.w pernah mengirim haiwan hadiah (qurban) dari Madinah ke Makkah untuk disembelih di Makkah.

Walaupun begitu, tidak boleh seseorang melakukan qurban bagi pihak orang lain kecuali dengan izin orang yang bersangkutan itu. Syarat ini tidak termasuk ibadah qurban yang dilaksanakan untuk ahli keluarga sendiri .

Maka ayah boleh menyembelih qurban untuk anaknya, dan begitu juga sebaliknya, anak boleh menyembelih qurban ibu yang menjadi tanggungannya, meskipun yang bersangkutan tidak diberitahu.

Adapun orang yang sudah mati sedangkan pada masa hidupnya ada berwasiat untuk berqurban, maka ahli warisnya hendaklah melaksanakan qurban untuknya. Wasiat itu dianggap sebagai izinnya.

Menyembelih Qurban

Perkara yang disunatkan ketika penyembelihan Qurban adalah:

1. Bermula dengan “Bismillahir rahmanir rahim.” Imam Malik menyatakan bahawa setiap penyembelihan yang tidak bermula dengan “bismillah” hukumnya haram, baik ditinggalkan dengan sengaja atau lupa.

Imam Abu Hanifah pula berpendapat, jika ditinggalkan dengan sengaja, haram, tetapi jika ditinggalkan kerana lupa, halal. Imam Syafi’e berpendapat sunat membacanya. Jika tertinggal baik dengan sengaja atau lupa, hukumnya halal, asal saja penyembelih itu orang yang mengetahui.

2. Takbir tiga kali sesudah membaca bismillah.

3. Selawat dan salam kepada Nabi s.a.w.

4. Mengadap kiblat.

5. Doa supaya qurban itu diterima oleh Allah, seperti membaca:

Maksudnya: “Ya Allah, nikmat ini daripada-Mu dan kembali kepada-Mu, maka terimalah daripadaku.”

6. Mengasah pisau supaya lebih tajam.

7. Menyorong dan menarik serta menekan pisau dengan kuat ke leher haiwan.

8. Membaringkan haiwan itu dengan lambung kirinya ke tanah atau tangan kiri penyembelih sebelah kepala haiwan.

9. Mengikat semua kakinya dengan tali kecuali kaki kanan sebelah belakang.

10. Sembahyang sunat dua rakaat, selepas menyembelih seperti sabda Rasulullah s.a.w yang bermaksud:

“Buangkan pisau yang ada di tanganmu, kemudian rukuklah (solatlah) dua rakaat kerana sesungguhnya tiada seorang yang solat dua rakaat (selesai meyembelih) dan memohon sesuatu kepada Allah, melainkan Allah akan memperkenankannya.”

Add a Comment